نردبان مشارکت، مدلی است که توسط شری آرنشتاین (Sherry Arnstein) در سال ۱۹۶۹ توسعه یافته و سطوح مختلف مشارکت شهروندان در فرآیندهای تصمیم‌گیری و اجتماعی را توصیف می‌کند. این مدل به تفصیل نشان می‌دهد که چگونه مشارکت می‌تواند از یک سطح کاملاً نمادین و غیرمؤثر تا یک سطح کاملاً مسئولانه و تأثیرگذار متغیر باشد. نردبان مشارکت دارای هشت پله است که از کمترین میزان مشارکت تا بیشترین میزان آن را نشان می‌دهد:

1. 1. Manipulation (دستکاری):

• • کمترین سطح مشارکت که در آن تصمیمات به شکل کاملاً یک‌طرفه توسط مقامات گرفته می‌شود و مردم به عنوان ابزار مورد استفاده قرار می‌گیرند.

1. ۲. Therapy (درمان):

• • استفاده از مشارکت به عنوان ابزاری برای آرام کردن یا کنترل افراد، بدون اعطای قدرت واقعی به آن‌ها.

1. ۳. Informing (اطلاع‌رسانی):

• • ارائه اطلاعات به افراد بدون درخواست نظرات یا مشارکت فعال آنان. این سطح بیشتر به ارائه اطلاعات یک‌طرفه می‌پردازد.
  •  

 

1. ۴. Consultation (مشاوره):

• • درخواست نظرات از افراد بدون تضمین در نظر گرفتن آن‌ها در تصمیم‌گیری‌ها. این سطح شامل جلسات مشاوره و پرسشنامه‌ها است.

1. ۵. Placation (خوشایندسازی):

• • کسب رضایت افراد بدون اعطای قدرت واقعی به آنان. این مرحله شامل نمایندگی افراد در کمیته‌ها و گروه‌های کاری است.

1. ۶. Partnership (شراکت):

• • افراد و مقامات به طور مشترک در تصمیم‌گیری‌ها مشارکت می‌کنند و مسئولیت‌ها به اشتراک گذاشته می‌شود.

1. ۷. Delegated Power (واگذاری قدرت):

• • افراد قدرت تصمیم‌گیری را به نمایندگان خود واگذار می‌کنند. این سطح شامل کنترل بخشی از بودجه‌ها و منابع است.

1. ۸. Citizen Control (کنترل شهروندی):

• • بیشترین سطح مشارکت که در آن افراد خود مستقیماً مسئول تصمیم‌گیری‌ها هستند و کنترل کامل بر فرآیندها دارند.
  •  

وضعیت نردبان مشارکت در ایران

در ایران، مشارکت مردم در فرآیندهای تصمیم‌گیری و اجتماعی با محدودیت‌هایی مواجه است.
 سطوح پایین‌تری از مشارکت معمولاً در نردبان مشارکت دیده می‌شود که بیشتر به سطوح اطلاع‌رسانی و مشاوره محدود می‌شود.
 هرچند تلاش‌هایی برای افزایش شراکت و واگذاری قدرت در سطوح مختلف صورت گرفته است، اما هنوز نیاز به تقویت و بهبود این فرآیندها وجود دارد.
 سازمان‌های غیردولتی (NGOs) و نهادهای مردمی نقش مهمی در ارتقاء سطح مشارکت مردم دارند و با فراهم کردن آموزش و ایجاد فضای گفتگو، به تشویق مشارکت فعال‌تر کمک می‌کنند.

 

وضعیت نردبان مشارکت در جهان

در کشورهای مختلف، میزان و نوع مشارکت مردم بسیار متفاوت است.
در کشورهای دموکراتیک و پیشرفته، سطوح بالاتری از مشارکت شهروندان مشاهده می‌شود و فرآیندهای تصمیم‌گیری به گونه‌ای طراحی شده‌اند که مردم در تمامی مراحل از مشاوره تا شراکت و حتی کنترل شهروندی دخیل باشند.
به عنوان مثال، در کشورهای اروپایی مانند سوئد، دانمارک و هلند، شهروندان می‌توانند از طریق پنل‌های شهروندی، انتخابات محلی، و نهادهای مشارکتی، به طور مستقیم بر فرآیندهای حکومتی تاثیر بگذارند.

در ایالات متحده، مدل‌های مختلفی از مشارکت شهروندان وجود دارد، از جمله شوراهای محلی، جلسات عمومی و مشاوره‌های اجتماعی.
 این مدل‌ها به شهروندان اجازه می‌دهد تا نقش فعال‌تری در تصمیم‌گیری‌های محلی و ملی داشته باشند.
 به علاوه، برخی از کشورها از ابزارهای دیجیتال و تکنولوژی برای تسهیل مشارکت عمومی استفاده می‌کنند، مانند پلتفرم‌های آنلاین برای مشاوره و بحث‌های عمومی.